Tο «φάρμακο» στην ακρίβεια ψάχνει ανεπιτυχώς το Μαξίμου με νέες μεγάλες ανατιμήσεις από την αρχή του νέου έτους να βρίσκονται προ των πυλών. Τα σημάδια δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικά και η ανησυχία των πολιτών είναι έκδηλη γεγονός που αποτυπώνεται σε όλες τις τελευταίες δημοσκοπήσεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας.

Στη δημοσκόπηση της Opinion Poll για τον τηλεοπτικό σταθμό Action24 έξι στους δέκα από τους ερωτηθέντες απαντούν χωρίς δισταγμό πως η ακρίβεια είναι το «νούμερο ένα» πρόβλημα που τους απασχολεί. Συγκεκριμένα, 61,1% απαντά ότι η ακρίβεια τον απασχολεί περισσότερα. Το 38,4% λέει πως είναι η οικονομία/ανάπτυξη, το 16,7% η ανεργία, το 12,9% η κατάσταση στο ΕΣΥ, το 10,6% την εγκληματικότητα/φαινόμενα βίας, το 9,9% η λειτουργία του πολιτικού συστήματος/οι πολιτικοί και το 9,8% τα εθνικά θέματα/ελληνοτουρκικά.

Ο «κακός βαθμός» που παίρνει το Μαξίμου αποτυπώνεται όταν οι συμμετέχοντες στη δημοσκόπηση απαντούν στο ερώτημα για τις κυβερνητικές προσπάθεις πάνω στο φλέγον ζήτημα της ακρίβειας.

Ένα ποσοστό μόλις 5,1% απαντά πως είναι «πολύ ικανοποιημένο», με την πλειοψηφία να εκφράζει δυσαρέσκεια. «Αρκετά ικανοποιημένοι» δηλώνουν 23,2% των ερωτηθέντων, «λίγο» απαντά ένα 29,8%, ενώ, «καθόλου» απαντά 40,2%. Ποσοστό 1,7% λέει «δεν γνωρίζω/δεν απαντώ».

Στο 3,8% ο πληθωρισμός

Τα κακά μαντάνα για την κυβέρνηση δεν περιορίζονται μόνο στα δημοσκοπικά ευρήματα αλλά και στην πραγματική οικονομία (όχι όμως και στα φορολογικά έσοδα). Ο πληθωρισμός τον Οκτώβριο στην Ελλάδα «έτρεξε» στο 3,8% (εναρμονισμένος για να μπορεί να συγκριθεί με την υπόλοιπη ευρωζώνη). Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή, ο πληθωρισμός στην Ελλάδα ήταν στο 3,4% σε εθνικό επίπεδο και σε ετήσια βάση, καταγράφοντας άνοδο σχεδόν 2 μονάδων σε σχέση με τον Σεπτέμβριο, με τις τιμές των τροφίμων να αυξάνονται στα όρια του διψήφιου ποσοστού.

Η ακρίβεια ροκανίζει τις αυξήσεις των μισθών

Η ακρίβεια κινείται με τέτοιους ρυθμούς που αφοπλίζει την κυβέρνηση η οποία επιχειρεί να τη δαμάσει με «καρτελάκια μείωσης τιμής» και «καλάθι του καταναλωτή», αλλά και πρόστιμα και απειλές προς τις πολυεθνικές. Όμως, οι εικόνες στις γειτονιές και στα σούπερ μάρκετ ξυπνούν μνήμες από τα πέτρινα μνημονιακά χρόνια: αντικλεπτικά σε μπουκάλια λάδι, μισοάδεια καρότσια, αγορά μικρών ποσοτήτων κρέατος, γκρίνιες στις πολυκατοικίες για το αν θα προμηθευτούν ή όχι πετρέλαιο.

Τα παραπάνω έχουν αντίκτυπο στο πορτοφόλι των καταναλωτών με την έρευνα της Συνομοσπονδίας Ευρωπαϊκών Συνδικάτων (ΣΕΣ) να καταδεικνύει ότι ο μισθός των Ευρωπαίων εργαζομένων εξακολουθεί να μειώνεται σε πραγματικούς όρους, παρά το γεγονός ότι οι εταιρείες σημειώνουν κέρδη πέραν του πληθωρισμού.

Όπως σημειώνεται στη σχετική έρευνα οι τιμές των πιο βασικών ειδών διατροφής συνεχίζουν να αυξάνονται έως και επτά φορές ταχύτερα από τους μισθούς, κάνοντας δύσκολη τη διαβίωση για εκατομμύρια πολίτες στην ΕΕ.

Σύμφωνα με την έρευνα για τις αμοιβές των Ευρωπαίων εργαζομένων, αν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός, η αξία των μισθών έχει μειωθεί φέτος σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ αντίθετα, έχουν αυξηθεί τα κέρδη των εταιρειών κατά σχεδόν 2% σε πραγματικούς όρους.

Η Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Συνδικάτων υπογραμμίζει, παράλληλα, ότι οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν, αλλά τα πραγματικά κέρδη αυξήθηκαν σε εννέα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Στη χώρα μας οι μειώσεις των πραγματικών μισθών υπολογίζονται στο -0,2%  και των πραγματικών κερδών στο +5,5%.

Το 17,4% του πληθυσμού απειλείται από τον κίνδυνο φτώχειας

Από τη μία πλευρά η συνεχιζόμενη ακρίβεια και από την άλλη τα ανεπαρκή εισοδήματα δείχνουν ότι αναμένεται να διογκωθούν οι δυσκολίες για τα ελληνικά νοικοκυριά.

Όπως υπογραμμίζει το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής, το 17,4% του πληθυσμού της χώρας απειλείται από τον κίνδυνο φτώχειας.

Στον υπολογισμό του συγκεκριμένου δείκτη λαμβάνεται υπόψη μόνο η ισοδύναμη δαπάνη με τρόπο κτήσης την αγορά (17,1% το 2021), ενώ ο δείκτης μειώνεται στο 13,4% του πληθυσμού (12,2% το 2021), όταν λαμβάνονται υπόψη όλες οι καταναλωτικές δαπάνες, ανεξάρτητα από τον τρόπο κτήσης (τεκμαρτό ενοίκιο από ιδιοκατοίκηση, ιδιοπαραγόμενα αγαθά, αγαθά και υπηρεσίες παρεχόμενες δωρεάν από τον εργοδότη, άλλα νοικοκυριά, μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, κράτος κ.λπ.).

Την ίδια ώρα, οι ανατιμήσεις στα είδη διατροφής, οδηγούν τα νοικοκυριά να δαπανούν όλο και περισσότερα στις συγκεκριμένες ανάγκες, αγοράζοντας ωστόσο λιγότερα αγαθά, λόγω και της μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος σε πραγματικούς όρους.

Δυσκολίες στο καλάθι του νοικοκυριού

Έτσι, η ταλαιπωρημένη από οικονομική κρίση Ελλάδα παλεύει με το αυξανόμενο κόστος ζωής και οδηγεί τους πολίτες στην «πρέσα».

Σύμφωνα με έρευνα του ομίλου Intrum πολλοί καταναλωτές αποταμιεύουν ελάχιστα έως καθόλου για να αντιμετωπίσουν μια ενδεχόμενη «αναποδιά» που μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια του μήνα ενώ ένας στους πέντε δηλώνει πως δεν έχει καθόλου χρήματα για να βάλει στην άκρη. Το 29% βρίσκεται σε αυτή τη θέση, αυξημένο κατά 3% σε σχέση με το 2022.

Με το «κομπόδεμα» να συρρικνώνεται όλο και περισσότερο η έρευνα δείχνει ότι οι αθετήσεις πληρωμών αυξάνονται. Αν και υπάρχουν πολλοί λόγοι πίσω από την καθυστέρηση πληρωμών -από την έλλειψη χρημάτων έως την ολιγωρία- τα στοιχεία αναδεικνύουν μια αλλαγή στα κοινωνικά πρότυπα.

Το μπαράζ επαφών που προκάλεσε ο Αλέξης Τσίπρας, όλη την εβδομάδα στο φόντο της υπαρξιακής και βαθιάς κρίσης στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, τον έθεσε πρωταγωνιστή, δεσμώτη μα και καταλύτη των εξελίξεων.

Γεύμα στη Νέα Σμύρνη με τον Γαβριήλ Σακελλαρίδη (και τον Λευτέρη Αρβανίτη), διαδοχικές συναντήσεις με τον Νάσο Ηλιόπουλο και με τον Διονύση Τεμπονέρα, ραντεβού στη Λ. Αμαλίας, στο νέο γραφείο του με τον Στέφανο Κασσελάκη, που διέρρευσε την ανησυχία του για όσα γίνονται και χωρίς τα προστατευτικά φίλτρα των συνεργατών του.

Παράλληλα, ένα τετ α τετ των γραμματέων του κόμματος Ράνιας Σβίγκου και Γιώργου Βασιλειάδη στην Πλατεία Αγίας Ειρήνης με τους ανησυχούντες και μετεωρίζοντες Νάσο Ηλιόπουλο και Αλέξη Χαρίτση.

Το νήμα που συνδέει όλη την παραπάνω κινητικότητα έχει δύο άξονες. Το – έστω και στο παρά πέντε – φρένο στην έξοδο του μπλοκ των στελεχών που στοιχίζονται γύρω από την Εφη Αχτσιόγλου (Ηλιόπουλος και Χαρίτσης εγγράφονται στους «στρατηγούς» της). Κατευνασμός και στη μεριά Τεμπονέρα που συγκροτεί ξεχωριστό μπλοκ, αλλά μετά την ΚΕ σταθερά στην όχθη της δυσαρέσκειας για τον Κασσελάκη.

Ο «δεσμώτης» Τσίπρας αντιλαμβάνεται πως η παρέμβασή του είναι πια δομικού τύπου λόγω και του σπιράλ των αποχωρήσεων που σε δόσεις εξελίσσεται – οι γνωρίζοντες μιλούν για αποχωρήσεις των γραμματέων και των μεγάλων οργανώσεων που είναι προφανώς ένα είδος ραχοκοκαλιάς για το κόμμα. Η παρέμβαση Τσίπρα είναι και υπαρξιακού τύπου για τον ίδιο αφού ο χώρος που συνίδρυσε μοιάζει να τίθεται σε εξαέρωση.

Στρατηγική παραμονής εντός του κόμματος

Οι δημοσκοπήσεις ήδη τον φέρουν πίσω από το ΠΑΣΟΚ έπειτα από 11 χρόνια και άρα και η δική του υπόσταση κλονίζεται πολιτικά στα κομμάτια και θρύψαλα της Κουμουνδούρου και με μια εναπομείνασα αποδομημένη ΚΟ.

Ο πρώην πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ εξέφρασε σταθερά στις παραπάνω συναντήσεις τον προβληματισμό του αλλά και επιχείρησε μια στρατηγική πειθούς παραμονής των τάσεων στο κόμμα. Με τον Σακελλαρίδη έχει σταθερή πια σχέση μετά τη στήριξη του δεύτερου στο κόμμα στην κάλπη του Ιούνη. Το ενσταντανέ τους όμως θορύβησε τη μεριά Κασσελάκη άρα πέτυχε τον σκοπό του.

Με τον Ηλιόπουλο και τον Τεμπονέρα, ο Τσίπρας ασχολήθηκε με το δεύτερο σκέλος της στρατηγικής του. «Μείνετε μέσα».

Η πανελλαδική σύσκεψη του μπλοκ γύρω από την Αχτσιόγλου που γίνεται αύριο θα σηματοδοτήσει εξελίξεις. Οι απόψεις στο εσωτερικό του μπλοκ έχουν αποχρώσεις. Αυτές μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα μια νέα ΚΟ τη Δευτέρα (7-9 βουλευτές ελέγχει το εν λόγω ρεύμα) ή μια στάση αναμονής που πάντως θα «ζεματίζει» διαρκώς το συριζαϊκό τοπίο.

Το μετέωρο βήμα τους έχει να κάνει και με το βασικό ερώτημα: «Πού θα πάνε;». Κι αυτό αφού στο προοδευτικό πεδίο διαγκωνίζονται πλέον πολλοί κι ενώ ο χώρος είναι πεπερασμένος. Εχει να κάνει και με την πίεση που δέχονται από τη βάση τους που δεν βλέπει θετικά τον Κασσελάκη.

Η στάση Τεμπονέρα που ξορκίζει κάθε έννοια παζαριού από την άλλη θα εξαρτηθεί βασικά από το αν θα λάβει πρωτοβουλίες η μεριά Κασσελάκη. Για όλους όμως το γυαλί έχει ραγίσει. Και δεν βοηθούν οι διαδοχικές χείρες φιλίας που τείνει ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ – το επανέλαβε στον Νίκο Χατζηνικολάου στο «Ενώπιος Ενωπίω» αν και χρησιμοποίησε έναν βαρύ όρο απ’ τα παλιά για όσους φύγουν τώρα: «Αποστασία».

Η στρατηγική Κασσελάκη θέλει εξωστρέφεια, επιστροφή στη βάση, ανανέωση των στελεχών και έναν δημιουργικό διάδρομο μέχρι το συνέδριο του Φλεβάρη. Οι «κασσάνδρες» βλέπουν πως ο δρόμος ακόμη και μέχρι τον Φλεβάρη είναι μακρύς και ακανθώδης και με την πίεση πια από το ΠΑΣΟΚ και το ΚΚΕ καθοριστική.

Οι γέφυρες µε το ΠΑΣΟΚ

Μέσα στον γενικό παραλογισμό, υπάρχουν παίκτες που σκέπτονται πιο μπροστά.

Οι τελευταίοι αντιλαμβάνονται πως αν υπάρχει δυνητική ώσμωση των χώρων ΠΑΣΟΚ-ΣΥΡΙΖΑ, αυτή θα γίνει μετά τις ευρωεκλογές της 9ης Ιούνη.

Και άρα ο διάδρομος ή οι δίαυλοι πρέπει να είναι ενεργοί αν και μόνον αν προκύψουν συνθήκες για κάτι πιο αναβαθμισμένο. Αν η μεριά του Νίκου Ανδρουλάκη δεν θέλει να ακούει για Παύλο Πολάκη ή Νίκο Παππά, δεν νιώθει τον ίδιο για στελέχη όπως ο Τεμπονέρας. Και εδώ έχει ρόλο ένας παλιός που φροντίζει να κρατά από τη μεριά του τους διαύλους ανοιχτούς: ο Αντώνης Κοτσακάς.

Οι πιο προσεκτικοί καταγράφουν και τη στάση του στην επεισοδιακή Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ που έκανε σαφές πως ως πρόεδρος της Επιτροπής Δεοντολογίας έχει την αυτονομία του από την ηγεσία και λογοδοτεί μόνον στο συνέδριο.

Διαγραφές τώρα δεν τίθενται, οι «κακοί» έφυγαν, αλλά κρατήστε τη διευκρίνιση της αυτονομίας του ρόλου της Επιτροπής που προΐσταται ο έμπειρος Κοτσακάς. Αν στο κάδρο που σκιαγραφούμε κεντρικό ρόλο έχει επανακτήσει ο Τσίπρας, αν έναν πιο παρασκηνιακό διεκδικεί ο Κοτσακάς.

Τα κοµβικά πρόσωπα

Αν ο Τεμπονέρας έχει μια δυναμική που όλες οι πλευρές προσεταιρίζονται (αν φύγουν οι 6 συν 6, δύσκολα πάντως και αυτός θα παραμείνει), το έτερο πρόσωπο που έχει ρόλο-κλειδί είναι η Εφη Αχτσιόγλου.

Θα μείνει μέσα καραδοκώντας για το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών κι εκφράζοντας τον έτερο εσωτερικό πόλο απέναντι στον Κασσελάκη; Θα ανεξαρτητοποιηθεί τη Δευτέρα με τους συντρόφους της από την ΚΟ και πρωταγωνιστώντας στη διαμόρφωση όρων για νέο φορέα; Η ίδια και το μπλοκ γύρω από αυτή – που δεν είναι μόνον η τάση των 6 συν 6 – δεν ακολούθησε κοινή στρατηγική με τους αποχωρήσαντες του ρεύματος της Ομπρέλας και παρότι τα φλας τους έθεσαν στο κοινό κάδρο των αποχωρησάντων από τη δραματική ΚΕ στο President.

Η κινητικότητα του Τσίπρα έχει βασικά να κάνει και με αυτό το μπλοκ. Μπορεί με πολλούς εξ αυτών να έχει περάσει από τρικυμίες, αλλά ο πυρήνας του παραμένει αυτό που λέμε «τα παιδιά του».

Premium έκδοση «ΤΑ ΝΕΑ»

Τον περασμένο χειμώνα, οι Ευρωπαίοι αντιμετώπισαν μεγάλους λογαριασμούς ενέργειας καθώς η Γηραιά Ηπειρος προσπαθούσε να απογαλακτιστεί γρήγορα από το ρωσικό αέριο. Φέτος η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι καλύτερα προετοιμασμένη, αλλά πλέον ένας δεύτερος πόλεμος απειλεί να αναστατώσει τις ενεργειακές αγορές. Είναι ο πρώτος μεταπολεμικός χειμώνας με δύο πολέμους στη γειτονιά της Ευρώπης – ένας στο έδαφός της στα βόρεια, και ένας άλλος στα νότια με κίνδυνο εξάπλωσης.

Η σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς απειλεί να διαταράξει τις σχέσεις της Ευρώπης με τη Μέση Ανατολή ή ακόμη και να φέρει το Ιράν σε άμεση αντιπαράθεση με το Ισραήλ και τους δυτικούς εταίρους του, γράφει το Politico. Ενώ οι αγορές είναι σχετικά ήρεμες προς το παρόν, οποιοδήποτε από αυτά τα σενάρια θα μπορούσε να προκαλέσει χάος.

Οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν πως η προετοιμασία που έχει γίνει είναι επαρκής. Η εσθονή επίτροπος Ενέργειας Κάντρι Σίμσον επιμένει ότι η Ευρώπη είναι «εξοπλισμένη για να αντιμετωπίσει τη στενότητα της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου και ντίζελ». Στις Βρυξέλλες, λέει, οι αξιωματούχοι έχουν διδαχθεί από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και εργάζονται για να οικοδομήσουν «μια κατανόηση όλων των τρωτών μας σημείων για την καλύτερη αντιμετώπισή τους και για το πώς μπορούμε να είμαστε προετοιμασμένοι για τυχόν περιστατικά ή έκτακτες ανάγκες».

Πολλές συναντήσεις

Η ισπανική εφημερίδα «El Pais» αποκάλυψε σωρεία συναντήσεων ευρωπαίων αξιωματούχων με υπουργούς από πετρελαιοπαραγωγά κράτη τις τελευταίες εβδομάδες – τόσο από την Ευρώπη όπως η Νορβηγία όσο και από αναδυόμενους εταίρους όπως η Αλγερία και η Νιγηρία – για να προλάβουν τυχόν αναταραχές στην ενεργειακή αγορά.

«Μετά την εξέλιξη της κρίσης στη Γάζα, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με δύο συγκρούσεις στην ευρωπαϊκή γειτονιά. Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί σημαντικό σημείο για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια, καθώς η ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης εξακολουθεί να είναι μπλεγμένη σε γεωπολιτικές αβεβαιότητες», είπε η Σίμσον, αποδίδοντας τη σχετική ηρεμία που επικρατεί μέχρι στιγμής στις αγορές «στην ετοιμότητα και τη διαχείριση κρίσεων που έθεσε σε εφαρμογή η ΕΕ για να απαντήσει στον ενεργειακό εκβιασμό της Ρωσίας».

Γεωπολιτικές προκλήσεις για την ΕΕ

Οι ανησυχίες βέβαια δεν έχουν να κάνουν μόνο με την ενεργειακή επάρκεια αλλά και με την κατάσταση που επικρατεί στο εσωτερικό της ΕΕ. Παρά τις φιλοδοξίες της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να διαμορφώσει την Ευρωπαϊκή Ενωση σε μια «γεωπολιτική» δύναμη, οι δύο συγκρούσεις δοκιμάζουν τα όρια της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, ειδικά καθώς οι ευρωπαίοι ηγέτες δυσκολεύονται να ευθυγραμμίσουν τις θέσεις τους για το Ισραήλ – οι περισσότεροι εξ αυτών επισκέφθηκαν αυτές τις ημέρες τη Μέση Ανατολή, αλλά κοινή ευρωπαϊκή γλώσσα δύσκολα βρίσκεται. Και αυτό δεν αφορά μόνο την Ουκρανία και το Ισραήλ με τη Γάζα αλλά και άλλες περιοχές με ένταση, όπως η κατάσταση μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας, για να μην ξεχνάμε και τη σύγκρουση Αρμενίας – Αζερμπαϊτζάν. Ο χειμώνας θα είναι δύσκολος και σε διπλωματικό επίπεδο για την Ευρώπη.

Βέβαια, δεν είναι λίγοι εκείνοι που διαπιστώνουν πως οι αγορές κατάφεραν να αποφύγουν, μέχρι στιγμής, την επανάληψη του 1973, όταν ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ μεταξύ του Ισραήλ και των γειτόνων του ώθησε τους μεγάλους άραβες παραγωγούς, με επικεφαλής τη Σαουδική Αραβία, να επιβάλουν εμπάργκο των εξαγωγών τους στους συμμάχους του Ισραήλ. Οι σχέσεις των χωρών του Κόλπου με το Ισραήλ έχουν βελτιωθεί αισθητά τα τελευταία 50 χρόνια: τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν αναγνώρισαν τα κυριαρχικά του δικαιώματα βάσει των Συμφωνιών του Αβραάμ του 2020, ενώ η Σαουδική Αραβία βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις για να κάνει το ίδιο.

Ο κίνδυνος του Ιράν

Οσο η σύγκρουση δεν επεκτείνεται, οι προμήθειες πετρελαίου θα παραμείνουν λίγο – πολύ σταθερές, υποστηρίζει ο Βίκτορ Κατόνα, επικεφαλής αναλυτής στην εταιρεία ενεργειακών πληροφοριών Kpler. Διευκρινίζει ότι ο κίνδυνος πηγάζει περισσότερο από το Ιράν. Στη χειρότερη περίπτωση, μια επέκταση της σύγκρουσης θα μπορούσε να οδηγήσει το Ιράν να διακόψει τη ναυσιπλοΐα από τις αραβικές χώρες του Κόλπου μέσω των Στενών του Ορμούζ. Το ιρανικό αργό πετρέλαιο, ενώ υφίσταται κυρώσεις από τη Δύση, εξάγεται σε μεγάλες ποσότητες στην Κίνα. «Εάν το Ισραήλ αρχίσει να χτυπά το ιρανικό έδαφος και ως συνέπεια το Ιράν χρειάζεται να εξάγει λιγότερα, τότε η Κίνα δεν θα έχει αρκετό αργό πετρέλαιο και θα πρέπει να αγοράσει από κάπου αλλού», εκτοξεύοντας τις παγκόσμιες τιμές, εξηγεί ο Κατόνα. «Είναι μια ολόκληρη αλυσίδα που πυροδοτείται αμέσως».

Οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν πως η προετοιμασία που έχει γίνει είναι επαρκής

Οι αγορές φυσικού αερίου αισθάνθηκαν πιο άμεσα τον αντίκτυπο από τον πόλεμο. Το Ισραήλ έκλεισε τις βρύσες στο υπεράκτιο κοίτασμα φυσικού αερίου Tamar μετά την αιφνιδιαστική επίθεση της Χαμάς, εν μέσω αναφορών ότι ήταν στόχος επιθέσεων με ρουκέτες. Ενώ το Ισραήλ παράγει μόνο σχετικά μικρές ποσότητες φυσικού αερίου – περίπου 21 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα πέρυσι, σε σύγκριση με τα 618 δισεκατομμύρια της Ρωσίας –, είναι βασικός εξαγωγέας στη γειτονική Αίγυπτο και ο χρόνος διακοπής της λειτουργίας επιδείνωσε τις τακτικές διακοπές ρεύματος εκεί. Εκτοτε, η ροή επανήλθε, αν και σε μικρότερες ποσότητες.

Οποιαδήποτε κλιμάκωση με το Ιράν θα μπορούσε να επηρεάσει τις αγορές φυσικού αερίου καθώς και πετρελαίου, παρατηρεί η «Monde», δεδομένου ότι το 1/3 του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου και το 1/6 του πετρελαίου διακινούνται μέσω των Στενών του Ορμούζ. «Εάν τα πράγματα παραμείνουν ως έχουν, δεν υπάρχει πρόβλημα, αλλά εάν υπάρξει πόλεμος με τη συμμετοχή του Ιράν και μπλοκαριστεί το εμπόριο μέσω του Ορμούζ, τότε οι τιμές θα ανέβουν σίγουρα», σχολιάζει διπλωμάτης της ΕΕ στη «Repubblica». Ωστόσο, προσθέτει, «όλοι οι μεγάλοι παίκτες θέλουν να αποφύγουν την κλιμάκωση όπως και το Ιράν» λόγω της απειλής και άλλων κυρώσεων.

Μείωση κατανάλωσης

Χωρίς αυτό το εφιαλτικό σενάριο, ο αντίκτυπος στις αγορές φυσικού αερίου της ΕΕ είναι πιθανό να είναι περιορισμένος, λέει στο Politico ο Τομ Μαρζέκ – Μανσέρ, επικεφαλής ανάλυσης αερίου στην εταιρεία πληροφοριών εμπορευμάτων ICIS – κυρίως λόγω της σύγκρουσης στην Ουκρανία. «Από την οπτική της ευρωπαϊκής τιμολόγησης φυσικού αερίου, εξακολουθούμε να φαινόμαστε σχετικά εντάξει και αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αδύναμη ζήτηση. Πολλοί βιομηχανικοί καταναλωτές συνεχίζουν να χρησιμοποιούν σημαντικά λιγότερο φυσικό αέριο από ό,τι πριν από την ενεργειακή κρίση πέρυσι, επομένως η κατανάλωση στην Ευρώπη παρέμεινε χαμηλά», εξηγεί.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κράτη – μέλη μείωσαν συλλογικά σχεδόν 20% τη χρήση φυσικού αερίου πριν από τον περασμένο χειμώνα, με τη βιομηχανία να επιβραδύνει την παραγωγή, και την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές να παίζει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Παρ’ όλα αυτά, η κατανάλωση στην πραγματικότητα αυξήθηκε τον Οκτώβριο για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου, σε ένα πρώιμο σημάδι ότι οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να αποκαταστήσουν τη χαμένη παραγωγικότητα.

Καλά και κακά νέα

Ομως, παρόλο που τα αποθέματα φυσικού αερίου του μπλοκ είναι πληρωμένα κατά περισσότερο από 99% νωρίτερα από το χρονοδιάγραμμα, οι τιμές εξακολουθούν να παραμένουν πεισματικά υψηλές σε όλη την ήπειρο σε σύγκριση με άλλες περιοχές. Αυτό σημαίνει ότι οι Ευρωπαίοι κινδυνεύουν περισσότερο από βραχυπρόθεσμες αιχμές στο κόστος της ενέργειας, με τη βιομηχανία ενδεχομένως να πρέπει να επιβραδύνει ξανά εάν οι λογαριασμοί καταστούν δυσβάσταχτοι.

Την ίδια στιγμή, ο χειμώνας στην Ευρώπη δεν είναι αυτός που ήταν. Θερμοκρασίες – ρεκόρ καταγράφηκαν σε όλη την υδρόγειο τους τελευταίους τέσσερις μήνες, σύμφωνα με την υπηρεσία της ΕΕ Copernicus, και ο περασμένος χειμώνας ήταν ο δεύτερος θερμότερος που καταγράφηκε ποτέ στην ήπειρο. Ενώ αυτά μπορεί να είναι καλά νέα για τις προμήθειες ορυκτών καυσίμων που είναι επιρρεπείς σε συγκρούσεις βραχυπρόθεσμα, είναι πιθανώς άσχημα νέα για σχεδόν όλους τους άλλους λόγους.

Premium έκδοση «ΤΑ ΝΕΑ»

Οι σημερινοί νέοι δεν θα απολαύσουν τίποτα παρόμοιο με τις αποδόσεις που είδαν οι γονείς τους. Ακόμη και αν συνυπολογίσουμε την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-09, οι τέσσερις δεκαετίες έως το 2021 ήταν μια «χρυσή» εποχή για τους επενδυτές.

Ένας ευρύς δείκτης παγκόσμιων μετοχών σημείωσε ετήσια πραγματική απόδοση 7,4%. Αυτό όχι μόνο ήταν πολύ πάνω από το ποσοστό του 4,3% για τις προηγούμενες οκτώ δεκαετίες, αλλά συνοδεύτηκε από μια εκπληκτική πορεία στην αγορά ομολόγων. Κατά την ίδια περίοδο, τα παγκόσμια ομόλογα σημείωσαν ετήσιες πραγματικές αποδόσεις 6,3% – ένα πολύ καλύτερο αποτέλεσμα από το 0% των προηγούμενων 80 ετών.

Σύμφωνα με τον Economist, αυτή η χρυσή εποχή έχει σχεδόν σίγουρα τελειώσει. Προκλήθηκε κατ’ αρχάς από την παγκοσμιοποίηση, τον σταθερό πληθωρισμό και, κυρίως, τη μακρά πτώση των επιτοκίων. Καθεμία από αυτές τις τάσεις έχει πλέον αντιστραφεί.

Κατά συνέπεια, οι νέοι θα αναγκαστούν να αντιμετωπίσουν ένα πιο δύσκολο σύνολο επενδυτικών επιλογών – πόσο να αποταμιεύσουν, πώς να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις αγορές που προσφέρουν λιγότερα και πώς να συνδυάσουν τις ηθικές τους αξίες με την αναζήτηση αποδόσεων. Μέχρι στιγμής, οι περισσότεροι κάνουν κακές επιλογές – και κάρι πρέπει να αλλάξει.

Αποδόσεις και κίνδυνοι

Η μόνιμη επωδός της βιομηχανίας διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων -ότι οι προηγούμενες επιδόσεις δεν αποτελούν εγγύηση για τις μελλοντικές αποδόσεις- σπάνια ήταν πιο εύστοχη από σήμερα. Εάν οι αποδόσεις της αγοράς επανέλθουν στους μακροχρόνιους μέσους όρους, η διαφορά για τους σημερινούς νέους επενδυτές (που ορίζονται ως οι κάτω των 40 ετών) θα είναι τεράστια. Συμπεριλαμβανομένων και των ισχνών ετών πριν από τη δεκαετία του 1980 και των καλύτερων ετών μετά, αυτοί οι μακροχρόνιοι μέσοι όροι είναι 5% και 1,7% ετησίως για τις μετοχές και τα ομόλογα αντίστοιχα. Μετά από 40 χρόνια τέτοιων αποδόσεων, η πραγματική αξία 1 δολαρίου που επενδύεται σε μετοχές θα είναι 7,04 δολάρια και σε ομόλογα 1,96 δολάρια. Για όσους επένδυσαν σε 40 χρόνια μέχρι το 2021, τα αντίστοιχα ποσά ήταν 17,38 δολάρια και 11,52 δολάρια.

Αυτό δημιουργεί δύο πηγές κινδύνου για τους επενδυτές που ξεκινούν τώρα. Η πρώτη είναι να κοιτάξουν την πρόσφατη ιστορία και να συμπεράνουν ότι οι αγορές είναι πιθανό να συμβάλουν πολύ περισσότερο στον πλούτο τους από ό,τι θα έδειχνε μια μακροπρόθεσμη θεώρηση. Μια επακόλουθη συνέπεια είναι ότι καταλήγουν να αποταμιεύουν πολύ λίγα για τη συνταξιοδότηση, θεωρώντας ότι οι αποδόσεις των επενδύσεων θα καλύψουν το υπόλοιπο. Το δεύτερο είναι ακόμη πιο αποθαρρυντικό: ότι τα χρόνια ασυνήθιστα ζουμερών αποδόσεων δεν έχουν απλώς δώσει στους επενδυτές μη ρεαλιστικά υψηλές ελπίδες, αλλά έχουν καταστήσει πιο πιθανό ότι έρχονται χαμηλές αποδόσεις.

Οι μακροπρόθεσμες προοπτικές για τις μετοχές, οι οποίες ιστορικά αποτελούσαν την κύρια πηγή αποδόσεων των επενδυτών, παραμένουν αμυδρές. Αν και οι τιμές έπεσαν πέρυσι, πέρασαν το μεγαλύτερο μέρος του τρέχοντος έτους πραγματοποιώντας μια ισχυρή ανάκαμψη. Το αποτέλεσμα είναι μια νέα συμπίεση των αποδόσεων των κερδών και, ως εκ τούτου, των αναμενόμενων αποδόσεων. Για τον αμερικανικό δείκτη μεγάλων μετοχών s&p 500, η συμπίεση αυτή είναι οδυνηρά σφιχτή. Το ασφάλιστρο κινδύνου μετοχών, ή η αναμενόμενη ανταμοιβή για την επένδυση σε ριψοκίνδυνες μετοχές έναντι των «ασφαλών» κρατικών ομολόγων, έχει πέσει στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών. Χωρίς απίθανα υψηλή και διατηρήσιμη αύξηση των κερδών, τα μόνα πιθανά αποτελέσματα είναι μια σημαντική συντριβή των τιμών ή χρόνια απογοητευτικών αποδόσεων.

Όλα αυτά καθιστούν ασυνήθιστα σημαντικό για τους νέους που θέλουν να αποταμιεύσουν, να λαμβάνουν λογικές επενδυτικές αποφάσεις. Αντιμέτωποι με ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο μίγμα συνθηκών της αγοράς, πρέπει να αξιοποιήσουν στο έπακρο τα λίγα που προσφέρονται. Τα καλά νέα είναι ότι οι σημερινοί νέοι έχουν καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοοικονομικές πληροφορίες, εύχρηστες επενδυτικές πλατφόρμες και αμοιβαία κεφάλαια χαμηλού κόστους από οποιαδήποτε άλλη γενιά πριν από αυτούς. Τα κακά νέα είναι ότι πάρα πολλοί πέφτουν θύματα απάτης ή παγίδας που θα συμπιέσουν τις ήδη πενιχρές αναμενόμενες αποδόσεις τους.

Η παγίδα των μετρητών

Η πρώτη παγίδα – η κατοχή πολλών μετρητών – δεν είναι καινούργια. Ωστόσο, οι νέοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι. Η ανάλυση 7 εκατομμυρίων λογαριασμών λιανικής από την Vanguard, έναν κολοσσό διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων, στο τέλος του 2022 διαπίστωσε ότι οι νεότερες γενιές διαθέτουν περισσότερα μετρητά από ό,τι οι μεγαλύτερες. Το μέσο χαρτοφυλάκιο για τη Gen Z (οι γεννημένοι μετά το 1996) ήταν 29% μετρητά, σε σύγκριση με το 19% των Baby-Boomers (οι μετά το 1946).

Θα μπορούσε να είναι ότι, στο τέλος ενός έτους κατά το οποίο οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων έπεσαν σε όλους τους τομείς, οι νέοι επενδυτές ήταν πιθανότερο να έχουν καταφύγει σε μετρητά. Μπορεί επίσης να μπήκαν στον πειρασμό από τους πολύμηνους τίτλους για την αύξηση των επιτοκίων από τους κεντρικούς τραπεζίτες.

Ο Andy Reed της Vanguard προσφέρει μια άλλη πιθανότητα: ότι οι νέοι που αλλάζουν δουλειά και μεταφέρουν τις συνταξιοδοτικές τους αποταμιεύσεις σε νέο λογαριασμό τείνουν να μεταφέρουν τα χαρτοφυλάκιά τους σε μετρητά ως προεπιλογή. Στη συνέχεια, λόγω αδράνειας ή αμέλειας, η συντριπτική πλειονότητα δεν καταλήγει ποτέ να επιστρέψει σε επενδύσεις που πιθανόν να τους αποφέρουν περισσότερα κέρδη μακροπρόθεσμα.

Όποιο και αν είναι το κίνητρό της, η προτίμηση των νέων επενδυτών στα μετρητά, τούς αφήνει εκτεθειμένους στον πληθωρισμό και στο κόστος ευκαιρίας της απώλειας αποδόσεων αλλού. Οι μήνες που ακολούθησαν την έρευνα της Vanguard στα τέλη του 2022 παρέχουν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι τιμές των μετοχών αυξήθηκαν κατακόρυφα, σημειώνοντας κέρδη που όσοι είχαν πουλήσει, θα είχαν χάσει. Γενικότερα, η μακροχρόνια πραγματική απόδοση των εντόκων γραμματίων του Δημοσίου (βραχυπρόθεσμο κρατικό χρέος που αποδίδει παρόμοια επιτόκια με τα μετρητά) από το 1900 ήταν μόνο 0,4% ετησίως. Παρά τις αυξήσεις των επιτοκίων των κεντρικών τραπεζών, για τα μετρητά σε σύγχρονες επενδυτικές πλατφόρμες η τυπική απόδοση είναι ακόμη χαμηλότερη από εκείνη των συναλλαγματικών. Τα μετρητά θα δυσκολευτούν να διατηρήσουν την αγοραστική δύναμη των επενδυτών, πόσο μάλλον να την αυξήσουν.

«Όχι» στα ομόλογα

Η δεύτερη παγίδα είναι το είδωλο της πρώτης: η απροθυμία να κατέχουν ομόλογα, την άλλη «ασφαλή» κατηγορία περιουσιακών στοιχείων μετά τα μετρητά. Αποτελούν μόλις το 5% του τυπικού χαρτοφυλακίου της Gen Z, σε σύγκριση με το 20% για τους Baby-Boomers, και κάθε γενιά είναι λιγότερο πιθανό να επενδύσει σε αυτά από την προηγούμενη.

Σε συνδυασμό με τα μετρητά που κατέχουν οι νέοι επενδυτές, αυτό οδηγεί σε μια εντυπωσιακή διαφορά στην αναλογία μεταξύ των δύο κατηγοριών περιουσιακών στοιχείων στα χαρτοφυλάκια των γενεών. Ενώ οι Baby-Boomers κατέχουν περισσότερα ομόλογα από ό,τι μετρητά, η αναλογία μεταξύ των δύο στο χαρτοφυλάκιο του τυπικού Millennial είναι 1:4 – ενώ για έναν Gen Z-er είναι 1:6.

Δεδομένων των αγορών με τις οποίες μεγάλωσαν οι νεότεροι επενδυτές, αυτό μπορεί να μην αποτελεί έκπληξη. Για χρόνια μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, τα κρατικά ομόλογα σε μεγάλο μέρος του πλούσιου κόσμου απέδιδαν ελάχιστα ή και λιγότερο από το τίποτα. Στη συνέχεια, καθώς τα επιτόκια εκτινάχθηκαν πέρυσι, υπέστησαν απώλειες πολύ μεγάλες για να θεωρηθούν σωστά «ασφαλή» περιουσιακά στοιχεία.

Αλλά ακόμη και αν η περιφρόνηση για τα ομόλογα είναι κατανοητή, δεν είναι σοφή. Τώρα προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις από ό,τι στη δεκαετία του 2010. Το πιο σημαντικό είναι ότι έχουν την τάση να ξεπερνούν τον πληθωρισμό, κάτι που δεν συμβαίνει με τα μετρητά. Η μακροχρόνια πραγματική απόδοση των αμερικανικών ομολόγων από το 1900 είναι 1,7% ετησίως – όχι πολύ σε σύγκριση με τις μετοχές, αλλά πολύ περισσότερο από τα μετρητά.

Οι θεματικές επενδύσεις

Το όνομα της τρίτης παγίδας εξαρτάται από το ποιος την περιγράφει. Για τη βιομηχανία διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων, είναι η «θεματική επένδυση». Πρόκειται για την πρακτική της άντλησης επιχειρηματικών ευκαιριών με την πώληση εξατομικευμένων προϊόντων προκειμένου να συλλάβουν την τελευταία μόδα της αγοράς και να κολακεύσουν τους επενδυτές ότι είναι αρκετά έξυπνοι για να νικήσουν την αγορά.

Τα σημερινά εξειδικευμένα στοιχήματα τοποθετούνται σε μεγάλο βαθμό μέσω διαπραγματεύσιμων αμοιβαίων κεφαλαίων (etfs), τα οποία έχουν δει τα υπό διαχείριση περιουσιακά τους στοιχεία να εκτοξεύονται σε περισσότερα από 10 τρισ. δολάρια παγκοσμίως. Υπάρχουν etfs που ποντάρουν στη μεταβλητότητα και στις μετοχές κάνναβης – υπάρχουν εκείνα που επιδιώκουν να επωφεληθούν από μεγαθέματα που μπορεί να οδηγήσουν πραγματικά σε αποδόσεις, όπως η γήρανση του πληθυσμού και η τεχνητή νοημοσύνη. Μια τεράστια υποκατηγορία περιλαμβάνει στρατηγικές που επενδύουν σύμφωνα με περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς παράγοντες και παράγοντες διακυβέρνησης (ESG).

Οι εξειδικευμένες στρατηγικές δεν είναι κάτι καινούργιο, ούτε και οι ελλείψεις τους. Οι επενδυτές που τις χρησιμοποιούν αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη μεταβλητότητα, λιγότερη ρευστότητα και μεγάλες αμοιβές. Σε σύγκριση με όσους επικεντρώνονται στη συνολική αγορά, αναλαμβάνουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αλλάξουν οι μόδες. Ακόμη και όσοι επιλέγουν λογικά θέματα ανταγωνίζονται τους επαγγελματίες διαχειριστές κεφαλαίων.

Τι συμβαίνει με τα κριτήρια ESG

Ωστόσο, η ευκολία με την οποία τα etfs μπορούν να προσαρμοστούν, να διαφημιστούν και να πωληθούν με μερικά πατήματα στην οθόνη ενός τηλεφώνου είναι κάτι που οι προηγούμενες γενιές επενδυτών δεν είχαν να υπολογίσουν. Το ίδιο και η έκκληση στην ηθική που συνοδεύει το μάρκετινγκ τους, όπως οι ESG που παρουσιάζονται στους νέους ως η ηθικά ουδέτερη επιλογή. Αν υπάρχουν επενδύσεις που θα σώσουν την κοινωνία και τον πλανήτη και ταυτόχρονα θα αυξήσουν τις αποταμιεύσεις σας, ποιος θα αγόραζε κάτι διαφορετικο;

Σύμφωνα με μελέτη του Harvard Business School, τα αμοιβαία κεφάλαια που επενδύουν σύμφωνα με τα κριτήρια ESG χρεώνουν σημαντικά υψηλότερες αμοιβές από τα υπόλοιπα. Επιπλέον, τα αντίστοιχα ταμεία είχαν το 68% του ενεργητικού τους επενδυμένο στις ίδιες ακριβώς συμμετοχές με τα μη-ESG, παρά το γεγονός ότι χρέωναν υψηλότερες αμοιβές σε όλα τα χαρτοφυλάκιά τους. Τα εν λόγω ταμεία αποφεύγουν επίσης τα «βρώμικα» περιουσιακά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων των ορυκτών καυσίμων, τα κέρδη των οποίων είναι πιθανό να δημιουργήσουν υψηλότερες επενδυτικές αποδόσεις εάν αυτή η αποφυγή πιέσει προς τα κάτω τις τιμές τους.

Δίπλα στην τεράστια διαφορά μεταξύ των επενδυτικών προοπτικών των σημερινών νέων και εκείνων των γονέων τους, τα οφέλη που θα αποκομίσουν αποφεύγοντας αυτές τις παγίδες μπορεί να φαίνονται μικρά. Στην πραγματικότητα, είναι ακριβώς επειδή οι αγορές φαίνονται τόσο μη ελκυστικές που οι νέοι επενδυτές πρέπει να συγκεντρώνουν αποδόσεις.

Πηγή: ΟΤ

Γιάννης Αποστολίδης

«ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ» για τις νέες προκλήσεις Ερντογάν από το Βερολίνο: Δεν ξεχνάμε τις Γενοκτονίες, Σφαγές και Εκτοπίσεις εκατομμυρίων Ελλήνων από τις Πατρογονικές Εστίες τους

Σοκ και αμηχανία έχει προκαλέσει στην Ευρώπη η προκλητική συμπεριφορά του Ερντογάν κατά την επίσκεψή του στο Βερολίνο, ο οποίος δεν δίστασε να προσβάλει τον Καγκελάριο, Όλαφ Σολτς, προκειμένου να ισχυριστεί ότι η Τουρκία δεν χρωστάει τίποτα στο Ισραήλ σε αντίθεση με το Βερολίνο και τις ενοχές του για το Ολοκαύτωμα.

Ο πρόεδρος της Τουρκίας, κλιμακώνοντας σήμερα τις πολιτικές εντάσεις -ενόψει της επίσκεψης του την 7η Δεκεμβρίου στην πατρίδα μας- κατά την 62η Γενική Συνέλευση της Εθνικής Ένωσης Τούρκων Φοιτητών στην Κωνσταντινούπολη εμφανίστηκε ακόμα πιο προκλητικός δηλώνοντας χαρακτηριστικά:«Αν κάθε τρομοκρατική οργάνωση, που υποστηρίζεται από δυνάμεις, όπως η Αμερική και η Ευρώπη, σφαγιάζει ανθρώπους, όπως επιθυμεί, και διαπράττει φρικαλεότητες που ισοδυναμούν με γενοκτονία, αυτό σημαίνει ότι η παγκόσμια τάξη πραγμάτων έχει διαλυθεί εντελώς».

Κάτι ξέρουν οι Τούρκοι από προπαγάνδα και ιστορική λήθη…

Μέχρι και σήμερα ο τούρκος «δικτάτορας» που επαινεί την τρομοκρατία της Χαμάς, δεν θέλει να ακούσει τίποτα περί Γενοκτονιών.
Έλληνες της Μικράς Ασίας, Πόντιοι, Αρμένιοι, Ασσύριοι, «Σεπτεμβριανά», «Αττίλας» και χιλιάδες Κούρδοι από τη δεκαετία του ’80 έως σήμερα…

Η ιστορία της Τουρκίας είναι γεμάτη διωγμούς και μαζικές δολοφονίες. Μια χώρα που βαρύνεται με τα μεγαλύτερα εγκλήματα εθνικού ξεκαθαρίσματος ανά την υφήλιο.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, προτού σβήσει, μεταλλάχθηκε από τον σφαγέα Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ σε Τουρκικό εθνικό κράτος. Όμως, δεν πρέπει ιστορικά να παραβλέπεται ότι αυτή η μετάλλαξη επιτεύχθηκε με γενοκτονίες, σφαγές και εκτοπίσεις εκατομμυρίων αθώων που ζούσαν στα εδάφη της σημερινής Τουρκίας για πάνω από 3000 χρόνια.

Ο κόσμος αλλάζει, οι Τούρκοι όχι…

Οι «ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ» προειδοποιούν την κυβέρνηση Μητσοτάκη να μη στρώσει κόκκινο χαλί στον Ερντογάν -αλλά αντιθέτως να του το… τραβήξει- κατά την επικείμενη επίσκεψη του στη χώρα μας γιατί πλέον είναι ξεκάθαρο ότι έχει αυτοανακηρυχθεί σε διεθνή υποστηρικτή της ισλαμικής τρομοκρατίας.